أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

71

قانون ( فارسى )

انار شيرين يا ترش را با پيه و كمى سقمونيا به وى بخوران - كه اين نسخه دارو را در اقرابادين مىآوريم - و هيچ اهميت به حرارت بيمار مده . اگر سردرد از هيچ‌يك از اين تخليه‌هاى مذكور اثر فورى نديد ، بايد بيمار اجبارا بخوابد تا هر شرابى كه در معده دارد هضم شود . و دليل هضم شدن شراب تغيير يافتن رنگ بول است . بعد از تخليه پاى بيمار را با نمك و روغن بنفشه ماساژ ده و آب بابونه را بر دست و پايش بپاش ! بعدا به گرمابه رود و سرش را بارها با روغن گل سردشده ، اما نه بسيار سرد بمالد و غذايش عدس و غوره و همانند آن باشد . كلم ويژگيهايى دارد كه بخار را از ورود به سر بازمىدارد . جالينوس فرمايد : مانعى نيست كه گوشت جوجه كبوتر بخورد . شايد علت اين فرمايش آن باشد كه خون رقيق از گوشت ان توليد مىشود و بخار را تحليل مىبرد . بايد بيمار ميوه‌هاى قبض بخورد و مشروبش تنها آب باشد ؛ و اگر معده‌اش ناتوان است و بيم آن مىرود كه به سستى بينجامد ، نبايد زياد آب سرد بخورد . آب انار ترش و ريواس و رب ريواس و آب ترنج و رب ترنج و به و سيب و همانند آنها مناسب است . مقدارى كشنيز خشك را در همان مقدار شكر بريزد ، و درسته بخورد مفيد است . بعد از آن بايد بخوابد و آرام يابد كه آرامش اساس علاج است . اگر از اول دفعه درد آرام نشد در همان روز و روز بعد تكرار كن و غذايش بايد سرد و تر ، يا لطيف باشد . مثلا زردهء تخم‌مرغ بخورد و آب گرم بر او بريز و بسيار بريز تا سردرد را تحليل برد و تا مىتوانى بيمار را بخوابان ! اگر بيمار هم سردرد دارد و هم دلش به هم مىخورد و از نتيجهء معالجات دل به هم خوردن رفت و سردرد ماند ، روغن گل را قطع كن كه براى بيمار ديگر زيان دارد . چون روغن گل براى آن بود كه قبلا تقويت سر كند و بخار را بازدارد وقتى دل به هم خوردن نماند نشانهء آن است كه سر تقويت شده و بخار دفع گرديده ؛ پس بايد اين دفعه روغن بابونه استعمال كنى و بسيار به سرش مالى تا سردرد را تحليل ببرد . و اگر روغن بابونه علاج نكرد روغن سوسن به كار ببر كه بسيار خوب و تجربه شده است . و بعد از آن هرگاه ديدى كه حالت خمارى سبك شده و سردرد از تأثير خود كم‌كم مىكاهد ، يا به مجرد اينكه حس كردى كه رو به خوب شدن است ، بگذار بيمار كوفته ماهى ( رضراض ) و خايهء خروس و گوشت جوجه را با سبزيهاى سرد بخورد و بعد از غذا خوردن تا سه ساعت پياده‌روى نكند منظورم اين است كه بخوابد يا آرام نشيند تا هضم اولى انجام مىگيرد و معده كمى از ترىاش كم مىشود ؛ بعد از آن اگر تب دارد اسكنجبين با شكر و اگر رطوبت دارد اسكنجبين با عسل را پاشويه كند و بعدا كمى پياده برود يا حركتى ديگر كند اما خسته نشود . و بايد از سركه و آبكامه بپرهيزد و اگر از استعمال آنها ناگزير بود ، سركهء سبك ( ناتند ) را بر پيشانى بمالد . بعد از آنكه كمى قدم زد او را در تشت و حمام شستشو ده و بعد از اينها هم پاشيدنيهايى كه با ملايمت تحليل مىبرند استعمال كن و گوشت سبك به وى بده .